Hydrological Modeling in Environmental Health: Role, Significance and Comparative Analysis of Application Methods

Su, yasami ve cevre sagligini etkileyen en onemli aktorlerden biridir. Bu nedenle suyun dogadaki davranisinin tahmin edilmesi, cevre sagligini etkileyen kirleticiler icin de onlem almayi ve bu tarz sorunlarin onune gecmeyi kolaylastirmaktadir. Bu noktada suyun davranisini tahmin etmek icin hidrolojik dongunun havza bazinda degerlendirilmesi ve iklim projeksiyonu cercevesinde hidrolojik modelleme yontemlerine ihtiyac duyulmaktadir. Soz konusu modellemelerin kurgulanmasinda gunumuzde bircok yazilim kullanilmaktadir. Bu yazilimlar uyguladiklari yonteme gore akis, yagis, ruzgar, sicaklik, gunes radyasyonu vb. cesitli iklimsel ve hidrolojik parametreleri degerlendirmekte olup, bunun yaninda calisma konusu olan bolgeye ait egim, yukseklik, baki gibi topografik unsurlar ile toprak ozellikleri, arazi kullanimi gibi arazi ozelliklerine de gereksinim duymaktadir. Hidrolojik modelleme yazilimlari, cevre sagligi alaninda siklikla karsilasilan sorunlardan kotu su kalitesi, kirlilik, partikul ve sediman tasinimi, yag ve petrol turevlerinin yayilmasi, mikroplastik dagilimi gibi problemlerin tahmini ve izlenmesinde onemli rol oynamaktadir. Bu derleme calisma kapsaminda, hidrolojik modelleme yazilimlarinin cevre sagligi alaninda kullanim potansiyelleri ve veri gereksinimleri konusunda bilgi verilerek, bunlar icerisinden kuresel olcekte en cok tercih edilen SWAT, WEAP, MIKE Zero, Delft3D isimli yazilimlarin cevre sagligi alanina yonelik avantajlari ve dezavantajlari karsilastirilmali olarak tartisilmistir. Elde edilen bulgular, cevre sagligi alanindaki yonetim planlamalarina ve karar destek sistemlerine entegrasyonuna iliskin oneriler seklinde sunulmustur.